“`html
İstanbul Deklarasyonu: Sıfır Atık Hareketi İçin Yeni Bir Dönüm Noktası
Sıfır Atık Vakfı’nın öncülüğünde ve Sayın Emine Erdoğan’ın himayesinde, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı ile Birleşmiş Milletler iş birliğiyle düzenlenen Uluslararası Sıfır Atık Forumu’nun sonuç bildirgesi olan “İstanbul Deklarasyonu” yayınlandı.
İstanbul, 17-19 Ekim 2025 tarihleri arasında “Sıfır Atık Hareketi: İnsan, Mekân, Dönüşüm” temasıyla gerçekleştirilen foruma ev sahipliği yaptı.
Bu üç günlük etkinlikte, dünyanın dört bir yanından gelen akademisyenler, çevre uzmanları, politika yapıcılar ve sivil toplum temsilcileri, sürdürülebilir bir gelecek için ortak bir vizyon ortaya koymak amacıyla bir araya geldi.
Forumu sona erdirecek olan “Sıfır Atık İstanbul Deklarasyonu”, uluslararası çevre politikalarının yönünü belirleyecek önemli bir belge olarak tarihe geçti.
Küresel Taahhüdün Yeni İfadesi
Deklarasyon, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından onaylanan “2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi’ni İlerletmek İçin Sıfır Atık Girişimlerinin Teşviki” kararındaki ilke ve değerlerle uyumlu olarak hazırlandı.
Katılımcılar: Paris Anlaşması’ndan Basel Sözleşmesi’ne Uzanan Bir Yol
Küresel sıfır atık ilkesinin yalnızca bir çevre politikası değil, aynı zamanda bir yaşam biçimi dönüşümü olduğunu vurgulayarak, Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi’nden Yeni Kentsel Gündem’e kadar birçok uluslararası belgeye atıfta bulunuldu.
Deklarasyonda, 2030 Gündemi’nin 12. hedefi olan Sorumlu Üretim ve Tüketim hedefine ulaşmak amacıyla ulusal ve yerel düzeyde daha güçlü adımlar atılması gerektiği belirtildi.
Katılımcılar, kaynakların etkili kullanımı, biyolojik çeşitliliğin korunması ve çevresel etkilerin azaltılması için yeni bir üretim ve tüketim paradigmasının gerekliliğine dikkat çekti.
Şehirler ve Toplumlar İçin Yeni Bir Vizyon
Birleşmiş Milletler’in 2016 yılında kabul ettiği Yeni Kentsel Gündem doğrultusunda, deklarasyon; doğal kaynakların korunması, karbon ayak izinin azaltılması ve döngüsel ekonominin teşvik edilmesi gerekliliğini vurguladı.
Forum sırasında, şehirlerin sadece atık yönetimi değil, aynı zamanda yenilikçi üretim modelleri ve sivil toplum iş birlikleri yoluyla da dönüşmesi gerektiği ifade edildi.
Katılımcılar, “Çevresel sürdürülebilirlik, sosyal refahın vazgeçilmez bir kısmıdır” görüşünde birleşti.
Eylem Odaklı 6 Temel İlke İstanbul Deklarasyonu, ülkeleri ve kurumları eyleme davet eden altı temel ilkeyi öne çıkardı:
- Stratejik ivmenin sürdürülmesi: Sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle entegre bir yol haritası oluşturarak, küresel sıfır atık girişimlerine uyum sağlanması.
- Kurumsal bilgi birikiminin güçlendirilmesi: Ulusal odak noktalarının etkin bir rol alarak, politika uygulamalarını izleme ve raporlama işlevini üstlenmesi.
- İklim eylemleriyle entegrasyon: Sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle doğrudan ilişkili sıfır atık projelerinin hızlandırılması.
- Akıllı şehirler yaklaşımı: UN-Habitat öncülüğündeki “Waste Wise Cities” girişimiyle akıllı ve çevre dostu kent modellerinin yaygınlaştırılması.
- Uluslararası finansman ve iş birlikleri: Yeni yeşil finansman mekanizmalarının geliştirilmesi için Dünya Bankası ve Asya Kalkınma Bankası gibi kurumlarla iş birliği.
- Kapsayıcı katılım: Sivil toplum, özel sektör ve gençlik odaklı projelerin sıfır atık politikalarına aktif katkılarının teşvik edilmesi.
Bu taahhütlerin yanı sıra, çevresel adaletin sağlanması, kadınların ve gençlerin dönüşüm sürecine aktif katılımı, yeşil teknolojilerin ve döngüsel ekonominin desteklenmesi gibi öncelikli alanlara da vurgu yapıldı.
İstanbul: Küresel Dönüşümün Yeni Merkezi
Sıfır Atık Vakfı’nın Başkanı Samed Ağırbaş, İstanbul Deklarasyonu’nun yalnızca bir sonuç değil, aynı zamanda “İnsanın doğayla olan ilişkisinde bir dönüşüm manifestosu” olduğuna dikkat çekti.
- Ağırbaş, “Dünya, insanların tüketim alışkanlıklarını değiştirmesiyle sürdürülebilir hale gelecektir.” dedi.
Deklarasyon, uluslararası çevre politikalarının geleceğini şekillendiren önemli bir uzlaşma metni olarak kabul edilmektedir. Forumda tartışılan fikirler, 2026 yılında Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri tarafından sunulacak Sıfır Atık Raporu’na temel oluşturacaktır.
Dönüşümün Merkezi: İnsan ve Sorumluluk
Deklarasyonun özü, insanı merkeze alan bir dönüşüm vizyonu olarak öne çıktı.
Katılımcılar, sıfır atık anlayışının sadece teknik bir süreç olmadığını, aynı zamanda bireylerin ve toplumların değer sisteminde köklü bir değişimi temsil ettiğini belirtti.
Küreselden Yerele Ortak Söz
Sıfır Atık İstanbul Deklarasyonu 2025, yalnızca bir belge değil; dünya genelinde artan çevresel farkındalığın somut bir ifadesidir.
Katılımcılar, “Her atık bir değerdir, her bireyin bir sorumluluğu vardır” anlayışıyla hareket ederek, ortak bir iradeyi küresel ölçekte yeniden teyit ettiler.
Sıfır Atık Vakfı’nın önderliğinde, Türkiye’nin çevre politikalarındaki liderlik rolünü pekiştiren bu deklarasyon, sürdürülebilir kalkınmanın merkezine sıfır atık anlayışının alındığı yeni bir dönemin başlangıcını simgeliyor.
BM Raporu’na İlham Olacak
Uluslararası Sıfır Atık Forumu’nun sonuçları, sadece yerel taahhütleri güçlendirmekle kalmayacak, aynı zamanda Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres’in 2026 yılında sunacağı “Sıfır Atık Raporu”na da temel oluşturacaktır. İstanbul Deklarasyonu, 18 Ekim 2025’te Türkiye Cumhuriyeti’nin İstanbul şehrinde onaylanarak, küresel sıfır atık vizyonunda yeni bir dönüm noktası olarak kabul edildi.
Sıfır Atık Hareketi
Sıfır Atık Hareketi, 27 Eylül 2017’de Sayın Emine Erdoğan’ın himayesinde başlamıştır.
14 Aralık 2022 tarihinde, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda Türkiye’nin öncülüğünde 105 ülkenin ortak sunduğu “Sıfır Atık” kararı kabul edilerek, 30 Mart tarihi “Uluslararası Sıfır Atık Günü” ilan edilmiştir.
30 Mart 2023’te, BM Genel Kurul Salonu’nda düzenlenen ilk 30 Mart Uluslararası Sıfır Atık Günü etkinliğinde ana konuşmacı Sayın Emine Erdoğan oldu. Bu etkinlikte BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu’nun kurulacağını duyurdu ve Sayın Emine Erdoğan Hanımefendi’ye başkanlık teklif etti. Teklifi kabul eden Sayın Emine Erdoğan, 12 Nisan 2023 tarihinde kurulan kurulun başkanlığını üstlendi.
BM 78. Genel Kurulu kapsamında, Sayın Emine Erdoğan’ın önderliğinde New York’taki Türkevi’nde “Küresel Sıfır Atık Hareketine Doğru” isimli bir etkinlik yapıldı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, bu etkinlikte “Küresel Sıfır Atık İyi Niyet Beyanı”na ilk imzayı atmıştır.
“`
